::สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดจันทบุรี ::

<-- น้ำตกลือเลื่อง เมืองผลไม้ พริกไทยพันธุ์ดี อัญมณีมากเหลือ เสื่อจันทบูร สมบรูณ์ธรรมชาติ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช รวมญาติกู้ชาติที่จันทบุรี . . .

แผนที่ทางวัฒนธรรม

ข้อมูลประจำจังหวัด

ประวัติศาสตร์จันทบุรี

สถานที่สำคัญของจังหวัด

ของดีประจำท้องถิ่น

วิถีชีวิตชาวจันท์

ธรรมชาติวิทยา

บุคคลสำคัญของท้องถิ่น

ภูมิปัญญาชาวบ้าน

แร่ธาติและป่าไม้

แร่ธาตุและแร่รัตนชาติ จังหวัดจันทบุรีเป็นจังหวัดที่มีความอุดมสมบูรณ์ในด้านแร่ธาตุและแร่รัตนชาติหลายชนิด เนื่องจากโครงสร้าง
ทางธรณีวิทยาของจังหวัดจันทบุรีเอื้ออำนวยต่อการเกิดแร่ธาตุหลายประเภท

แร่ธาตุ แร่ธาตุที่สำคัญ ได้แก่

แร่ทรายแก้ว พบที่ตำบลคลองขุดและตำบลเขาบายศรี อำเภอท่าใหม่ และตำบลสนามไชย อำเภอนายายอามหินอ่อนพบที่ตำบลทุ่งขนาน
อำเภอสอยดาว แร่ควอตซ์พบที่ตำบลเขาวัว อำเภอท่าใหม่ แร่ดินขาวพบที่ตำบลเขาบายศรี อำเภอท่าใหม่

นอกจากนี้จังหวัดจันทบุรียังเป็นแหล่งกำเนิดแร่รัตนชาติ ซึ่งเป็นพลอยหลากสีอีกแห่งหนึ่ง ไม่ว่าจะเป็นพลอยสีแดง สีน้ำเงิน สีเหลือง
สีขาว โดยพบที่ตำบลบางกะจะ อำเภอเมืองจันทบุรี และโดยเฉพาะพลอยสีแดงที่ได้รับการขนานนามว่า ทับทิมสยาม พบที่ตำบลเขาวัว
อำเภอท่าใหม่ ตำบลบ่อเวฬุและตำบลตกพรม อำเภอขลุง

แร่รัตนชาติ
จังหวัดจันทบุรี เป็นแหล่งแร่รัตนชาติที่สำคัญแห่งหนึ่งของประเทศไทย โดยเป็นแหล่งกำเนิดพลอย
หลากสีสัน แต่เดิมพลอยนั้นใช้เป็นเครื่องรางของขลังทำเครื่องประดับป้องกันภยันตราย และใช้เป็น
เครื่องแสดงความมีฐานะของบุคคลในสังคม เชื่อกันว่าผู้ใดเป็นเจ้าของอัญมณีที่มีน้ำงามก็จะทำให้มี
ความสุขสมบูรณ์และมั่งคั่ง พลอยเป็นสิ่งที่มีคุณค่ามากกว่า 7,000 ปีแล้ว

กำเนิดพลอย แต่กว่าที่พลอยจะปรากฎแก่สายตามนุษย์ ต้องผ่านการบ่มเพาะ ใช้เวลานับร้อยล้านปี เริ่มจากการที่ลาวาอันร้อนระอุปะทุ
ขึ้นสู่ผิวโลก เมื่อแข็งตัวก็จะกลายเป็นหินอัคนีเนื้อละเอียดที่เรียกว่า หินบะซอลต์ ( Basalt ) แต่ในขณะที่ลาวายังอ่อนตัวอยู่ถ้าได้สัมผัส
ดูดซับ อลูมินา ( Alumina )ในหินฟิลไลต์ ( Phylite ) ที่อยู่ใกล้เคียง และได้ผสมกับออกซิเจนในบรรยากาศโลก ก็จะกลายเป็นผลึก
อะลูมิเนียมออกไซด์ปราศจากสี เรียกว่า แร่ " คอรันดัม " ( Corundum ) หรือ " กากะรุน " ที่มีคุณสมบัติเป็นแร่รัตนชาติที่มีความแข็งเป็น
รองก็แต่เพชรเท่านั้น

แร่คอรันดัมจะกลายเป็นพลอยหลากสีในสกุลแซฟไฟร์ ( Sapphire ) ได้ก็ต่อเมื่อมีแร่ธาตุอื่น ๆ เข้าไปผสมอยู่ในเนื้อ แม้เพียงน้อยนิด
ก็จะผันแปรให้พลอยนั้นกลายเป็นสีต่างกัน เช่น

ถ้าเป็นอะลูมิเนียมออกไซด์ล้วน ๆ จะไม่มีสีเลย

แต่ถ้ามีไทเทเนียม ( Titanium ) กับเหล็กปนอยู่จะให้สีน้ำเงิน

ถ้ามีโครเมียม ( Cromium ) ปนอยู่เพียงเล็กน้อยจะให้สีชมพู

ถ้ามีโครเมียม ( Cromium ) ปนอยู่มากพอจะให้สีแดงเข้ม คือ ทับทิมอันสูงค่า ถ้ามีธาตุเหล็กปน
อยู่ จะให้สีเขียวและสีเหลือง

ส่วนพลอยสาแหรกเกิดจากโมเลกุลของคอรันดัมเรียงตัวอย่างสม่ำเสมอแนบแน่นคล้าย
ไม้ระแนงวางก่ายกัน เมื่อมีแสงมากระทบจึงสะท้อนกลับเป็นรูปดาว

แหล่งพลอย ในจังหวัดจันทบุรี พบแหล่งพลอยในสภาพภูมิประเทศที่หลายหลาย เช่น ตามภูเขา ไหล่เขาและพื้นที่ราบที่กระจายอยู่ทั่ว
ทั้งจังหวัด แหล่งที่มีพลอยของจังหวัดจันทบุรีสามารถแบ่งออกได้เป็น 2 เขตใหญ่ ๆ คือ

เขตแรก เป็นแหล่งพลอยที่อยู่ทางซีกตะวันตกของจังหวัด แถบอำเภอท่าใหม่ และอำเภอเมืองกินอาณาบริเวณตั้งแต่เขาวัว เขาพลอย-
แหวนเขาสระแก้ว และบ้านบางกะจะ พลอยที่พบส่วนใหญ่เป็นพลอยสีน้ำเงิน สีเขียว สีเหลือง พลอยสาแหรก และพลอยจำพวกเพทาย
( Zicon ) และโกเมน( Garnet )

เขตที่สอง เป็นแหล่งพลอยที่อยู่ทางซีกตะวันออกของจังหวัด แถบเขาสระบาป ในพื้นที่อำเภอขลุงและอำเภอมะขาม บริเวณบ้านบ่อเวฬุ
บ้านสีเสียด บ้านตกพรม บ้านบ่อเอ็ด บ้านกลาง บ้านหนองปลาไหล บ้านตกชี บ้านสะตอ ห้วยสะพานหิน (บ้านทัพนคร) บ้านแสงแดง และ
บ้านแสงส้ม พลอยที่พบส่วนใหญ่เป็นพลอยสีแดง และสีน้ำเงิน

คุณภาพของพลอย การพิจารณาคุณภาพของพลอยมีวิธีสังเกตหลายประการได้แก่

    1. ความแข็ง มีค่าวัดเป็นโมส์สเกล ไม่ต่ำกว่า 6 ( เทียบจากเพชรเท่ากับ 10 )
    2. ความงามของสี คือสร้างความลึกให้หินมีค่าด้วย
    3. ความมันวาว ลักษณะที่สะท้อนแสงที่ส่องตัวเองไปเป็นมุมหักเห
    4. การกระจายแสงออก ( dis persion ) คือการเปลี่ยนแปลงการหักเหของแสง
    5. การหักเหของแสงอย่างมาก คือขึ้นอยู่กับการเรียงตัวของอะตอมสารนั้น ๆ
    6. ความใส คือลักษณะที่ปล่อยให้แสงผ่านได้
    7. ทนต่อปฏิกิริยาทางเคมี มีอาการเฉื่อยชาไม่สะทกสะท้านต่ออากาศและปฏิกิริยาเคมี
    8. เหมาะสมในการเจียระไนหรือขัดแต่ง

การขุดพลอย
ในการขุดพลอยนั้นนอกจากอาศัยโชคช่วยแล้ว ยังมีเทคนิควิธีการเฉพาะตัวในการค้นหาด้วยเช่น บ้างสังเกตสีของดิน บ้างดูจาก
ขี้พลอย ซึ่งก็คือแร่ " ไพร็อกซิน " ที่มีสีดำคล้ายนิลตะโก กระจายบนผิวดิน บางรายสังเกตจากเพื่อนพลอยจำพวกเพทาย หรือพลอย
น้ำค้าง นอกจากนั้นยังสังเกตได้จาก "ตัวตุ๊กต่ำ " ที่เคยเชื่อกันว่าเป็นอาหารของพลอยซึ่งที่แท้ก็คือ " แร่ไมก้า " ชนิดหนึ่งนั่นเอง
เมื่อพบร่องรอยเหล่านี้จึงเริ่มลงมือขุด โดยขุดหน้าดินทิ้งไปก่อน เพราะเป็นชั้นที่ยังไม่มีพลอย ชาวบ้านเรียกดินชั้นนี้ว่า " อีหลอก "
แล้วขุดต่อไปจนถึงความลึกประมาณ 2 - 3 ศอก หากพบชั้นหินกรวดที่เรียกว่า " ชั้นกะสะ " ซึ่งก็คือ หินบะซอลต์ หรือหิน " โคบก "
ที่ชาวบ้านเรียกว่า " ลูกร่อน " จึงจะแน่ใจว่ามีพลอย เพราะพลอยจะอยู่ในชั้นกะสะนี้เอง ชั้นกะสะนี้จะมีความหนาตั้งแต่ 10 - 30
เซนติเมตรบริเวณใดมีกะสะหนามาก อย่างที่เรียกว่า "หนาขนาดศอก" จะมีพลอยหนาแน่นมาก บริเวณใดพลอยน้อย คนขุดมักจะ
เรียกบริเวณนั้นว่ามี " พลอยห่าง " เมื่อได้ดินในชั้นกะสะขึ้นมาจึงจะนำมาล้างและร่อนในตะแกรงเพื่อแยกพลอยออกจากดินและ
ก้อนกรวด

ภาพคนร่อนพลอยตามริมตลิ่งหรือตามท้องห้วยที่อยู่ไม่ไกลจากแหล่งพลอย เป็นภาพที่พบเห็นได้เสมอแถบห้วยสะพานหิน บ้านแสงส้ม
บ้านบ่อเวฬุ การขุดพลอยอีกรูปแบบหนึ่ง คือการใช้รถตักดิน หรือที่ชาวบ้านนิยมเรียกว่ารถแมคโค จ้วงตักชั้นดินที่ไม่มีพลอยทิ้งไป
แล้วขุดเอาชั้นกะสะที่มีพลอยมากองไว้ จากนั้นจึงใช้น้ำท่อใหญ่ฉีดไล่ล้างดินปล่อยให้ส่วนของกรวดและพลอยไหลตามราง ( palong )
ลงไปที่ " จิ๊ก " ( jig ) หรือที่ชาวบ้านเรียกว่า " แย็ก " ซึ่งก็คือเครื่องแยกพลอยออกจากกรวด ต่อจากนั้นจึงใช้แรงงานคัดพลอยด้วยมือ}
อีกที เรียกการขุดพลอยแบบนี้ว่า เหมืองฉีด พลอยเป็นทรัพยากรธรรมชาติทีทำรายได้ให้แก่จังหวัดจันทบุรีเป็นจำนวนมาก

ตลาดขายพลอยขนาดใหญ่ตั้งอยู่ที่ " ถนนอัญมณี " ซึ่งมีการซื้อขายในวันศุกร์-เสาร์-อาทิตย์ มีมูลค่าการซื้อขายเป็นสิบ ๆ ล้านบาทต่อวัน

ปัจจุบันจังหวัดจันทบุรีเป็นจังหวัดที่เป็นศูนย์การค้าพลอยของประเทศ ในแต่ละปีมูลค่านับหมื่นล้านบาท งานฝีมือฝังพลอยและงาน
เจียระไนพลอยของช่างจังหวัดจันทบุรีก็นับว่ามีชื่อเสียงมาก เนื่องจากจังหวัดจันทบุรีมีความสมบูรณ์ทางด้านแร่ธาตุและแร่รัตนชาติ
ดังกล่าวแล้ว ดังนั้นสถานศึกษาและองค์กรต่าง ๆ ในจังหวัด เช่น มหาวิทยาลัยบูรพา วิทยาลัยสารพัดช่าง ศูนย์พัฒนาฝีมือแรงงาน
หน่วยงานต่าง ๆ ของภาครัฐและเอกชน เช่น ชมรมอัญมณีเครื่องประดับ จึงได้ส่งเสริมและพัฒนาการศึกษา พัฒนาฝีมือแรงงานธุรกิจ
อัญมณี และเครื่องประดับ โดยได้นำวิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยีมาวิเคราะห์ และพัฒนาคุณภาพรวมทั้งการออกแบบ และการจัดการ
เพื่อให้เกิดประโยชน์ และสร้างรายได้

ธรรมชาติวิทยา

กลับไปหน้าแรก

หน้าถัดไป

รวบรวม เรียบเรียง และพัฒนาโดย : งานยุทธศาสตร์และแผนงาน
สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดจันทบุรี ถนนเลียบเนิน ต.วัดใหม่
อ.เมืองจันทบุรี จังหวัดจันทบุรี 22000 เบอร์โทรศัพท์ 039 - 303298
ติดต่อผู้ดูแลระบบ chan_culture@hotmail.com

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
ออกแบบโดย นายธนัฐ ยังเหลือ....
ปรับปรุงและพัฒนาโดย นายชวลิต อยู่รอต....
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -