::สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดจันทบุรี ::

<-- น้ำตกลือเลื่อง เมืองผลไม้ พริกไทยพันธุ์ดี อัญมณีมากเหลือ เสื่อจันทบูร สมบรูณ์ธรรมชาติ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช รวมญาติกู้ชาติที่จันทบุรี . . .

แผนที่ทางวัฒนธรรม

ศูนย์บูรณาการวัฒนธรรม

ข้อมูลประจำจังหวัด

ประวัติศาสตร์จันทบุรี

สถานที่สำคัญของจังหวัด

ของดีประจำท้องถิ่น

วิถีชีวิตชาวจันท์

ธรรมชาติวิทยา

บุคคลสำคัญของท้องถิ่น

ภูมิปัญญาชาวบ้าน



พืชพรรณไม้พื้นบ้านของจันทบุรี จังหวัดจันทบุรีมีพืชพรรณไม้หลายประเภท พันธุ์ที่มีความสำคัญและผูกพันธ์กับจังหวัดจันทบุรีจนถือได้ว่าเป็น " ต้นไม้ประจำจังหวัด จันทบุรี " คือ ต้นสำรองหรือต้นพุงทะลาย ต้นสำรอง ต้นสำรองภาษาถิ่นทางภาคอีสานเรียกว่า บักจอง เป็นไม้ยืนต้นขนาดกลางถึงใหญ่ มีลำต้นสูงประมาณ 14 เมตร แตกกิ่งก้านสาขา เฉพาะช่วงปลายยอดของต้น เมื่อมีผลที่เก็บเกี่ยว ชาวบ้านมักโค่นต้นเพื่อสะดวกในการเก็บลูก ไม่นิยมให้ผลหล่นตามธรรมชาติ เพราะช้ามากกว่า ที่จะหล่นหมดต้น และผลมักจะร่วงหล่นไปไกลทำให้ยากต่อการเก็บ เนื่องจากลูกสำรองจะมีลูกติด สำเภาปลิวไปได้ ชาวบ้านมักเกรงว่าเพื่อนบ้านจะมาเก็บเกี่ยวก่อนจึงจำเป็นต้องโค่นต้น สำรอง เป็นไม้ชอบขึ้นตามป่าดงดิบ มีความชื้นสูง ไม่นิยมปลูก มักขึ้นเองตามธรรมชาติตามภูเขา น้อยใหญ่ทั่วไป ขาวจันทบุรีนิยมเรียก "สำรอง" มากกว่าพุงทะลายผลของต้นสำรองใช้เป็นสมุนไพร ที่เข้าตำรับยาไทย สำหรับผลเมื่อนำมาแช่น้ำจะพองขึ้น สามารถนำมารับประทานได้โดยเพิ่มน้ำตาล ถ้าต้องการมีรสชาติมากขึ้นใส่น้ำแข็งหรือนำเข้าตู้เย็น สรรพคุณเป็นยาแก้ร้อนในกระหายน้ำ ทำให้ รู้สึกชุ่มชื่น โดยเหตุที่เมืองเก่าครั้งหนึ่งเคยตั้งอยู่ที่ตำบลพุงทะลาย ซึ่งเป็นบริเวณที่มีต้นสำรอง หนาแน่นและมีการซื้อขายกัน เมืองเก่าแห่งนี้จึงมีชื่อเรียกว่า เมืองพุงทะลาย นอกจากนี้ยังมี ต้นจันทน์ ซึ่งเป็นพันธุ์พระราชทานปลูกเพื่อเป็นมงคลของจังหวัดจันทบุรี ต้นจันทน์ เป็นไม้ยืนต้น สูงได้ถึง 20 เมตร ยอดอ่อนมีขน ใบเดี่ยวเรียงสลับ รูปขอบขนานหรือรูปวงรี กว้าง 2.5 - 3 เซนติเมตร ยาว 7 - 10 เซนติเมตร ดอกแยกเพศ ดอกตัวผู้เป็นช่อกลีบดอกเชื่อมติดกัน เป็นรูปคนโทสีขาวนวล ดอกตัวเมียเป็นดอกเดี่ยวลักษณะคล้ายกับดอกตัวผู้ แต่มีขนาดใหญ่กว่าผลสด มีสองรูปร่าง คือ ทรงกลมแป้นเรียกว่า " ลูกจันทน์ " และทรงกลมเรียกว่า " ลูกอิน "เมื่อสุกมีสีเหลือง มีกลิ่นหอมและกลีบเลี้ยงยังคงติดอยู่ ตำรายาไทยและยาพื้นบ้านใช้แก่นผสมรวมกับสมุนไพรอื่น ต้นน้ำดื่มแก้ไข้ ต้นสอยดาว เป็นไม้พุ่ม หรือไม้ต้นสูงได้ถึง 20 เมตร ยอดอ่อนมีขนสีขาว ลำต้นมีสีน้ำตาลออกขาว ใบเดี่ยวเรียงแบบบันไดเรียงห่าง ๆ รูปไข่ แกมข้าวหลามตัดหรือสามเหลี่ยม กว้าง 3 - 22 เซนติเมตร ยาว 5 - 24 เซนติเมตร ปลายใบ เรียวแหลมเป็นหางยาว บางทีเป็นแฉกแหลมสามแฉก ขอบใบเรียบหรือหยักเป็นคลื่นห่าง โคนใบกลมสอบมน ๆ โคนสุดมีต่อมใหญ่ ๑ คู่ อยู่ด้านบน ด้านล่างมีขนรูปดาวสันหนาแน่น มีเส้นแขนงใบ 5 - 8 คู่ เส้นใบย่อยเรียงเป็นเส้นบันได ตามเส้นใบเป็นก้านใบ มีขน สีน้ำตาลอ่อน ก้านใบยาว 3 - 18 เซนติเมตร ดอกออกเป็นช่อที่ยอดและตามง่ามใบยาว 7 - 35 เซนติเมตร มีขนสีน้ำตาลปกคลุม มีทั้งดอกเพศผู้ ดอกเพศเมีย และดอกสมบูรณ์ เพศ ผลมี 3 พู กว้างประมาณ 7.5 มิลลิเมตร ยาวประมาณ 4.5 มิลลิเมตรมีขนยาวนุ่ม ปกคลุมเมล็ด มีรูปร่างค่อนข้างกลม สีดำ ต้นชะมวง ชะมวงมีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Garcinia cowa,Roxd. อยู่ในวงศ์ GUTTTIFERACEAE มีชื่อเรียกอื่น ๆ คือ ส้มวง ( ภาคใต้ ) ชะมวง ( ไทยกลางและตะวันออก ) ชะมวงเป็นพรรณไม้ยืนต้น มีขนาดย่อมจนถึงขนาดกลาง มีอยู่ทั่วไปตามป่าชื้น ใบจะมีลักษณะแข็งและยายหนาคล้ายกับใบมะดัน ดอกเล็ก กลีบดอกแข็งมีสีเหลืองนวลและมีกลิ่นหอม ดอกจะดกมาก ใหญ่ประมาณ 10 - 15 เซนติเมตร การขยายพันธุ์โดยการใช้เมล็ด สรรพคุณอื่น ๆ ใบและดอกใช้เป็นยาระบายท้อง รักษาโรคไข้ กัดฟอก เสมหะ รักษาธาตุพิการ นอกจากนี้ใบอ่อนและผลยังใช้ปรุงเป็นอาหาร มีรสเปรี้ยวคล้ายใบมะดัน ถ้ากินมาก ๆ จะทำให้ท้องระบายคล้ายดอกขี้เหล็ก ต้นชะมวงมีถิ่นที่อยู่มักจะขึ้นตามป่าชื้นทางภาคใต้ และภาคตะวันออก ทางภาคกลางก็มีปลูกกันบ้างแต่เล็กน้อย ส้มมะปิ๊ด มะปิ๊ดเป็นไม้พุ่ม คล้ายต้นมะนาวแต่มีขนาดเล็กกว่ามะนาว ผลเป็นรูปทรงกลม ฉ่ำน้ำ สีเขียวเข้มลูกเล็กกว่ามะนาว เมื่อสุกมีสี ส้มเข้มค่อนข้างเหลือง รสเปรี้ยวจัด เนื้อข้างในจะเป็นสีส้มปนเหลือง มีกลิ่นหอม มักปลูกตามสวนพื้นบ้านทั่วไป นิยมใช้แทนมะนาว ที่ชาวจันท์รู้จักกันดีคือ น้ำพริกกะส้มมะปิ๊ดมีรสชาติอร่อยถ สรรพคุณทางยา ใช้กัดเสมหะ ไม่เหมาะกับผู้ป่วยโรคท้องร่วง เพราะจะทำ ให้อาการรุนแรงขึ้นขยายพันธุ์โดยการตอนกิ่ง ปลูกในกระถางเป็นไม้ประดับเพื่อความสวยงามได้ ต้นกฤษณา ไม้กฤษณาเป็นไม้ยืนต้นขนาดกลาง ความสูงประมาณ 20 - 30 เมตร ขึ้นอยู่ตามป่าดิบ ในเมืองไทยพบมากที่จังหวัดจันทบุรี ประโยชน์ใช้เป็นส่วนผสมยาสมุนไพร มีสรรพคุณรักษาโรคปวดข้อ บำรุงหัวใจ บำรุงปอด และเนื้อไม้หอมใช้ทำธูปหอม และเครื่อง หอมต่าง ๆ ต้นกระวาน กระวานเป็นพืชที่มีลำต้นตรงมีอายุอยู่ได้หลายปี ลำต้นมีขนาดสูงถึงส่วนปลายใบ ยาวประมาณ 5 - 18 ฟุต ใบจะไม่เรียงตัวอยู่ในตำแหน่งเดียวกัน ใบมีรูปร่างแบบใบหอก จะเริ่ม ออกดอก เมื่อลำต้นสูง 2 - 4 ฟุตดอกจะเป็นดอกช่อ มีสีขาวหรือเขียวอ่อน ผลมีขนาดเล็ก มีรูปร่าง แบบรูปไข่ สีน้ำตาลแกมแดง ภายในเมล็ดจะมีน้ำมันระเหยอยู่มาก ประโยชน์ของกระวานคือเป็น เครื่องเทศที่มีชื่อว่า " ราชินีแห่งเครื่องเทศ " เพราะเป็นที่นิยมใช้กันมาก ในสมัยโบราณ การใช้ กระวานส่วนมากนำไปใช้แต่งกลิ่นอาหารชนิดต่าง ๆ เหลืองจันทบูร เป็นชื่อกล้วยไม้ป่าของไทยชนิดหนึ่ง อยู่ในสกุลหวาย ซึ่งถือเป็นสกุลที่ใหญ่ที่สุด ในบรรดาสกุลกล้วยไม้ทั้งหมด เหลืองจันทบูรนั้นมีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า - Dendrobium friedricksianum - มีรูปทรงสวยงามและสีสันสดใส เรียกได้ว่าอยู่ในระดับแนวหน้าของกล้วยไม้ป่าเมืองไทยซึ่งมีอยู่กว่าร้อยชนิด เหตุที่กล้วยไม้ป่าชนิดนี้ได้ชื่อว่าเหลืองจันทบูร ก็เนื่องมาจากลำต้นเมื่อแก่เป็นสีเหลืองสด ทั้งยังเป็นไม้พื้นเมืองแท้ ๆ ที่มีถิ่นกำเนิด แถวจังหวัดจันทบุรีโดยเฉพาะในบริเวณเขตอุทยานแห่งชาติน้ำตกพลิ้ว เหลืองจันทบูรมีลำลูกกล้วยยาวลักษณะโคนเล็กแล้วค่อยโป่งไปทางตอนปลาย ขนาดลำยาวมากใน บางต้นยาวถึง 75 เซนติเมตร เมื่อลำต้นแก่จะเปลี่ยนเป็นสีเหลือง ใบยาวประมาณ 10 เซนติเมตร อยู่ด้านข้างของลำต้นทั้งสองด้าน จะทิ้งใบ ออกดอกดกเต็มไปทั้งกอ ในเดือนมกราคมถึงเดือน เมษายนโดยจะแทงช่อดอกออกตามข้อของลำใกล้ปลายลำ ออกดอกเป็นช่อ ๆ ช่อละ 2 - 4 ดอก กลีบ ดอกเป็นมันคล้ายสีผึ้ง เมื่อแรกแย้ม ดอกจะมีสีเหลืองอ่อน แล้วค่อย ๆ เข้มขึ้นจนเป็นสีจำปา ปากสี เข้มกว่ากลีบในคอมีสีแต้มเป็นสีเลือดหมูสองแต้ม แต่บางดอกไม่มีสีแต้มเลือดหมู อาจมีขีดเพียง สองสามขีดหรืออาจมีเพียงแต้มเดียว ขนาดดอกโตประมาณ 5 เซนติเมตร ด้วยจุดเด่นของดอกที่มีสีเหลืองสวย ซึ่งค่อย ๆ เข้มขึ้นจนกลายเป็นสีจำปาเมื่อบานเต็มที่ อีกทั้งยัง บานทนนานไม่เหี่ยวง่าย จึงเป็นที่ชื่นชอบของผู้ที่มีใจรักกล้วยไม้ป่า นอกจากนี้ยังมีพืชพันธุ์ประจำท้องถิ่นอีกหลายชนิด เช่น กระโถนฤาษีเป็นพืชกาฝากหายากเป็น ลักษณะแสดงถึงความบริสุทธิ์ของป่า พบที่ป่าเขาสอยดาวจังหวัดจันทบุรี

ธรรมชาติวิทยา กลับไปหน้าแรก หน้าถัดไป

รวบรวม เรียบเรียง และพัฒนาโดย : งานยุทธศาสตร์และแผนงาน
สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดจันทบุรี ถนนเลียบเนิน ต.วัดใหม่
อ.เมืองจันทบุรี จังหวัดจันทบุรี 22000 เบอร์โทรศัพท์ 039 - 303298
ติดต่อผู้ดูแลระบบ chan_culture@hotmail.com

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
ออกแบบโดย นายธนัฐ ยังเหลือ....
ปรับปรุงและพัฒนาโดย นายชวลิต อยู่รอต....
- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -