อุทยานสมเด็จย่า (ฐานวรพัฒน์) อยู่ในท้องที่ตำบลดอนตาล อำเภอดอนตาล

ประวัติความเป็นมา
              สืบเนื่องมาจากชุดควบคุมทางยุทธวิธีที่ ๐๖ ตั้งขึ้นตามคำส่งกองทัพภาคที่ ๒ ส่วนหน้า ในปลายปี ๒๕๑๘ มี บก.ชค. อยู่ที่บ้านนาม่วง อำเภอดอนตาล จังหวัดนครพนม ในขณะนั้นบนพื้นที่ประมาณ ๑๘ ไร่ ติดลำห้วยเหี้ย การบุกเบิกปรับปรุงฐานครั้งแรกได้รับการสนับสนุนจาก นายประมาณ คำวงษา หัวหน้าหน่วยนิคมสหกรณ์ดอนตาล นำเจ้าหน้าที่และเครื่องจักรกลเข้าบุกเบิก ผบ.ชค.๐๖ คนแรก คือ พันเอกหม่อมหลวงประทีปทินกร เป็น ผบ.ชค. มีกำลังทหารหลักจาก ผส.๖ ร. พัน ๒ มีพ.ท.บรรเทา ใยเกต เป็น ผบ.พัน จนถึงเดือนกันยายน ๒๕๑๙ ร.ท.วรพัฒน์ อัมพรพงศ์ ได้เสียชีวิตในขณะปฏิบัติหน้ที่ปะทะกับผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์ บริเวณใกล้ฐาน เอเป็นอนุสรณ์แด่ ร.ท.วรพัฒน์ จึงได้ตั้งชื่อ บก.ชค. ๐๖ ว่า “ฐานปฏิบัติการวรพัฒน์” แต่นั้นมา
ความสำคัญทางประวัติศาสตร์
              ช่วงวันที่ ๕ - ๗ มิถุนายน ๒๕๒๐ สมเด็จย่าฯ พร้อมด้วยสมเด็จพระที่นางเธอเสด็จประทับแรมที่ฐานวรพัฒน์ ท่ามกลางความแร้นแค้นและภยันตรายรอบด้าน โดยมีพลโทเปรม ติณสูลานนท์ แม่ทัพภาคที่ ๒ พร้อมเหล่าทหารถวายการต้อนรับและอารักขาฝ่ายพลเรือนมี นายพิศาล มูลศาสตร์สาธร ผู้ว่าราชการจังหวัดนครพนม เป็นต้น นับเป็นฐานปฏิบัติการทหารแห่งแรกและแห่งเดียวในประวัติศาสตร์กองทัพไทย ที่สมเด็จย่าฯ ซึ่งเป็นพระราชมารดาของพระมหากษัตริย์ไทย ถึง ๒ พระองค์ สละพระวรกายมาเป็นมิ่งขวัญแผ่บุญญาบารมีให้กับเหล่าทหาร ตำรวจ พลเรือน รวมทั้งพสกนิกรในท้องถิ่นทุรกันดารของพระองค์ ถึง ๒ คืน ๓ วัน จากพระบารมีดังกล่าวได้นำมาซึ่งความสงบสุขในเวลาต่อมาให้กับประเทศไทย คือ การกลับใจเข้าร่วมพัฒนาชาติไทยของผู้ก่อการร้ายคอมมิวนิสต์ เป็นการสิ้นสุดสงครามปฏิวัติระหว่างคนไทยด้วยกัน ดังคำปราศรัยของ ฯพณฯ ท่านองคมนตรีและรัฐบุรุษ เมื่อวันที่ ๒๙ พฤศจิกายน ๒๕๓๘ ต่อข้าราชการจังหวัดมุกดาหาร ที่ฐานวรพัฒน์ รวมความไว้ ๒ ประการ ดังนี้                 “เป็นฐานปฏิบัติการทางทหารแห่งเดียวในประเทศไทยมราสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชนนี เสด็จประทบแรมและเป็นสถานที่ซึ่งแสดงถึง ความร่วมมือร่วมใจของข้าราชการและประชาชน สามารถทำให้บังเกิดความสงบสุขในพื้นที่ได้ ควรที่ชาวมุกดาหารทุกหมู่เหล่า ต้องรักษาอนุสรณ์สถานทางประวัติศาสตร์แห่งนี้ไว้กับบ้านเมืองตลอดไป”