..
ลักษณะความเชื่อ
ความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับวิญญาณ (ผี)
ความสำคัญ
พิธีกรรมเหยาเป็นการติดต่อสื่อสารกันระหว่างมนุษย์กับวิญญาณ
โดยใช้บทกลอนและทำนองลำ มีแคนประกอบการให้จังหวะ ผู้ทำหน้าสื่อสารคือ หมอเหยา การเหยาแต่ละครั้งจะมีเครื่องคายประกอบ
พิธีกรรมเหยาถือว่าเป็นวิธีการบำบัดรักษาพื้นบ้านอย่างหนึ่ง ที่รักษาการเจ็บป่วยของชาวบ้าน
อันเนื่องจากการละเมิดหรือสร้างความไม่พอใจต่อผี ซึ่งชาวบ้านเชื่อว่าเป็นผีมีอำนาจ
ความรู้สึก อารมณ์ ความโลภ โกรธ หลง เมื่อเกิดการเจ็บป่วย หรือประสบภัยธรรมชาติ
ก็จะเชื่อว่าเกิดจากการละเมิดต่อผีจึงต้องมีพิธีบวงสรวง กราบไหว้ บูชา เพื่อให้ผีมาช่วยบำบัดขจัดปัญหาความเดือดร้อน
และเชื่อว่าผีจะดลบันดาลให้เป็นไปตามต้องการได้
พิธีกรรม
๑.
จัดเครื่องการเหยาและหมอแคนให้เรียบร้อยแล้วยกเครื่องคาย (เครื่องไหว้ครู) มาวางตรงหน้าหมอเหยา
หมอแคนจะนั่งอยู่ข้าง ๆ หมอเหยา คนป่วยจะนั่งหรือนอนอยู่ใกล้ๆ หมอเหยา กรณผู้ป่วยไม่สามารถอยู่ในพิธีได้ให้เอาเสื้อผ้าของคนป่วยมาวางไว้หน้าพิธีที่จะเหยานั้น
๒.หมอเหยาจะเริ่มบูชาครูก่อนแล้วลำเชิญผีลง
หรือเรียกผีให้มาเข้าทรง เพื่อจะได้ถามว่าคนป่วยนั้นเป็นอะไร เมื่อผีเข้ามาทรงแล้วจะมีการแต่งตัวให้หมอเหยาใหม่
คือ ถ้าผีเข้ามาทรงนั้นเป็นผีเงือก ผีงู หมอเหยาจะเอาผ้าแดงมัดศรีษะ ถ้าเป็นผีป่ามาสิงหรือผีบ้านธรรมดา
หมอเหยาจะมัดศรีษะด้วยฝ้ายดอกไม้ ถ้าเป็นผีนักมวยใช้ผ้าแดงมัดศรีษะเหมือนกัน แต่เวลาร่ายรำหมอเหยาจะกำกำปั้นเหมือนจะชกมวย
หมอเหยาจะร้องรำไปตามทำนองแคน การเหยาช่วงนี้ใช้เวลานานแล้วแต่ผีจะบอกให้แก้ไขอย่างไร
ซึ่งก็ขึ้นอยู่กับคนป่วยนั้นทำผิดอะไรและต้องทำตามผีบอกด้วย นอกจากกรณีที่ไม่สามารถทำได้ในเวลานั้นก็จะบนบานไว้
๓.หมอเหยาไปแล้วโรคภัยไม่ยอมออกจากร่างผู้ป่วย
หมอเหยาจะทำพิธีกวาดออกไป โดยให้ผู้ป่วยนอนหันปลายเท้าไปทางทิศตะวันตก แล้วใช้ใบน้อยโหน่งจุ่มน้ำแล้วกวาดจากศรีษะไปทางปลายเท้าถ้าผีหรือโรคภัยนั้นดื้อไม่ยอมออกไปหมอเหยาจะเอาดาบทำพิธีกวาดออก
๔.หมอเหยาจะเอาขวัญของผู้ป่วยให้มาอยู่คิง
(ตัง) แล้วเหยาลา หรือที่ภาษาหมอเหยาเรียกว่า ม้วนผีขึ้นหิ้ง
๕.
เมื่อเสร็จพิธีเหยาแล้วจะผูกแขนให้คนป่วย โดยให้หมอเหยาผูกก่อนตามด้วยญาติพี่น้อง
ใช้ฝ้ายผูกแขนที่อยู่ในคายผูกข้อมือให้คนป่วยพร้อมอวยพรให้หายวันหายคืน มีสุขภาพแข็งแรงตลอดไป
ผูกแขนเสร็จมีการ ปงคาย โดยใช้ผ้าขาวที่รองคายนั้นห่อสิ่งของที่อยู่ในคายนั้นไปด้วย
เป็นอันเสร็จพิธี
.
