สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดอำนาจเจริญ

นางกาญจนกานต์ ลุสมบัติ
นักวิชาการวัฒนธรรมชำนาญการ

อำเภอปทุมราชวงศา เป็นอำเภอหนึ่งของจังหวัดอำนาจเจริญ จัดตั้งขึ้นในโอกาสเฉลิมฉลองวาระ จังหวัดอุบลราชธานีครบ ๒๐๐ ปี ในปี พ.ศ. ๒๕๓๕ โดยนายสายสิทธิ์ พรแก้ว ผู้ว่าราชการจังหวัดอุบลราชธานี จัดตั้งอำเภอใหม่ เป็นกรณีพิเศษ ไม่ต้องผ่านการเป็นกิ่งอำเภอ มีสถานที่ตั้ง ณ บ้านนาหว้าใหญ่ ตำบลนาหว้า อำเภอพนา จังหวัดอุบลราชธานี ตั้งชื่อว่า “ปทุมราชวงศา” ตามชื่อของ พระปทุมราชวงศา หรือ ท้าวคำผง เจ้าเมืองอุบลราชธานี คนแรก คำว่า “ปทุม” เป็นคำนามมาจากภาษาบาลี หมายถึง ราชวงศ์ดอกบัวหลวง จึงได้จัดตั้งเป็นอำเภอปทุมราชวงศาขึ้น เมื่อวันที่ ๑ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๓๖ ประกาศราชกิจจานุเบกษา เล่ม ๑๑๐ ตอนที่ ๘๗ ลงวันที่ ๒ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๓๖ ต่อมาจึงได้ขึ้นกับจังหวัดอำนาจเจริญ ตามพระราชบัญญัติ จัดตั้งจั้งหวัดอำนาจเจริญ แยกจากจังหวัดอุบลราชธานี เมื่อวันที่ ๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๓๖
ที่ตั้งของอำเภอปทุมราชวงศา ตั้งอยู่ทางทิศตะวันออกของจังหวัดอำนาจเจริญ สามารถเดินทาง โดยทางหลวง แผ่นดินหมายเลข ๒๐๒ ถนนอรุณประเสริฐ ระยะทางห่างจากตัวจังหวัดอำนาจเจริญ ประมาณ ๓๒ กิโลเมตร ห่างจากกรุงเทพมหานคร ประมาณ ๖๒๙ กิโลเมตร มีพื้นที่ ๓๑๐,๐๐๐ ไร่ มีอาณาเขตติดต่อ กับอำเภอใกล้เคียง ดังนี้
ทิศเหนือ ติดต่อกับอำเภอชานุมาน และ อำเภอเขมราฐ ทิศตะวันออก ติดต่อกับอำเภอเขมราฐ อำเภอกุดข้าวปุ้น
ทิศใต้ ติดต่อกับอำเภอกุดข้าวปุ้น อำเภอตระการพืชผล และ อำเภอพนา ทิศตะวันตก ติดต่อกับอำเภอเมือง อำเภอเสนางคนิคม
อำเภอปทุมราชวงศา แบ่งการปกครองเป็น ๗ ตำบล ๗๔ หมู่บ้าน มีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น จำนวน ๘ แห่ง เป็นเทศบาลตำบล ๑ แห่ง และ องค์การบริหารส่วนตำบล ๗ แห่ง ประชากรอำเภอปทุมราชวงศา ประมาณ ๔๓,๗๗๔ คน
ประชากรส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม ทำนา ทำไร่ ทำสวน ผลผลิตที่สำคัญคือ ข้าว โดยมีพื้นที่ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ราบ ๔ ตำบล และทิวเขา ๒ ตำบล คือ ตำบลหนองข่า กับตำบลคำโพน เหมาะกับการทำนา ทำไร่ มีแหล่งน้ำ คือ อ่างเก็บน้ำหินกอง ห้วยกำปี้ ห้วยพระเหลา ห้วยจิกเปา ห้วยตาเทียว และห้วยทราย

คำขวัญ
พระปทุมราชเป็นศรี
แหล่งมากมีภูผาสวย
หลากหลายด้วยวัฒนธรรม
งามล้ำผ้าทอมือ